RSS

Mesečne arhive: avgust 2015

Saturnov satelit Diona

15996_73n

Slika je snimljena u vidljivoj svetlosti sa Kasini letilice 11. aprila 2015. sa udaljenosti od oko 110 000 km od Dione.

    Diona je jedan od 62 poznatih Saturnovih satelita. Dionu je 1684.g. otkrio astronom Đovani Kasini. Orbita Dione je približno na istoj udaljenosti od Saturna kao i orbita Meseca od Zemlje. To je mali satelit prečnika 1123 km sa orbitom oko Saturna koja traje  2,7 zemaljskih dana. Površinu od vodenog leda karakterišu udarni krateri, ravnice i područja mrežastih svetlih linija.
    Svetle linije u nekim oblastima, dužine i do nekoliko stotina kilometara koje presecaju ravnice i kratere su zidovi ledenih kanjona visokih nekoliko stotina metara, verovatno uzrokovanih tektonskim aktivnostima pri kojima je došlo do sleganja i pucanja kore. Ovi prelomi se mogu povezati sa gravitacijom Saturna i dejstvom plime i oseke tokom kretanja Dione po orbiti oko matične planete. Zidovi su svetliji od ostalih delova površine jer tamniji materijal i ledeni prah (sličan duvanskom dimu) iz Saturnovog E-prstena stalno bombarduje Dionu.
   Gustina Dion je 1,48 puta veća od tečne vode, što sugeriše da trećinu Dione čini gusto jezgro (verovatno silikatne stene) a ostatak je led. Na prosečnoj temperature od -186ºC ili 87K, led se ponaša kao kamen.
   Jedna njena strana je uvek okrenuta prema Saturnu. U Lagranžovim tačkama Diona drži dva mala satelita: Helen ispred i Polideuces iza. Diona je u rezonanci sa dva obližnja meseca, Mimasom i Enceladom što uslovljava način njihovog kretanja po orbtama.

dione_preflybyimage_rotated_16

Diona snimljena sa Kasini letelice tokom bliskog preleta 16. juna 2015. sa udaljenosti od 77 000 km. U pozadini levo se vidi Saturnov prsten.

    NASA – ina letelica Kasini je otkrila veoma tanku i retku atmosferu oko Dione, sličnu Zemljinoj egzosferi. Joni molekula kiseonika O2iznad površine Dione su veoma retki, ima ih po jedan na svakih 11 cm3 prostora ili oko 90 000 jona/m3.

    „Koncentracija kiseonika u atmosferi Dione je slična u Zemljinoj atmosferi na nadmorskoj visini od 300km,“  rekao je Robert Tokar, član Kasinijevog naučnog tima. „To nije dovoljno za održanje života, ali sa sličnim pojavama na  drugiim satelitima oko Saturna i Jupitera to su definitivni primeri procesa koji proizvode kiseonik na zaleđenim nebeskim telima koje bombarduju naelektrisane čestice i fotoni Sunca ili nekog drugog izvora svetlosti u blizini. Uzbuđuje mogućnost da u vodi ispod ledene površine, kao što je Jupiterov satelit  Evropa, molekularni kiseonik može da reaguje sa ugljenikom i da formira gradivne blokove života. Buduće misije na Evropi bi pomogle otkrivanju habitabilnosti tog satelita.“

    „Sada znamo da je i Diona, pored Saturnovog prstena i satelita Ree izvor molekula kiseonika“, rekao je Tokar. „To pokazuje da je molekularni kiseonik uobičajena pojava u Saturnovom sistemu i da može doći iz procesa koji ne uključuju život.“
    Dionin kiseonik izgleda da potiče iz procesa u kome fotoni i solarne energetske čestice bombarduju vodeni led koji pokriva ovaj satelit.  Naučnici su u potrazi i za drugim procesima koji bi takođe mogli da objasne pojavu kiseonika.
    Stenovita tela sunčevog sistema, Zemlja, Venera, Mars i Saturnov satelit Titan imaju  mnogo gušću atmosferu nego Diona. Egzosfera Zemlje je najviši sloj zemjine atmosfere. Iznad nje je slobodan svemir. Čine je gasoviti vodonik, helijum, azot i kiseonik čiji se molekuli nalaze na međusobnoj udaljenosti od nekoliko stotina metara. Njihova brzina je 11 km/s. Ovako velika brzina uslovljava i veoma visoku temperaturu u ovom sloju koja raste do +1500°C. Joni azota i kiseonika usled ovako velike brzine odlaze u međuplanetarni prostor. Broj stanovnika Sunčevog sistema koji imaju ovakav oblik atmosfere se povećava. Orbiter Mesindžer je nedavno detektovao egzosferu oko planete Merkur.  

    Naučnici Kasini programa su 2010. otkrili tanku egzosferu i oko Saturnovog meseca Ree koji je veoma sličan Dioni. Gustina kiseonika na površini Dione i Ree je oko 5 milijardi puta manja nego na Zemlji.
    Naučnici su sumnjali da molekularni kiseonik postoji na Dioni jer je svemirski teleskop Habl otkrio ozon. U to nisu bili sigurni sve dok Kasini, spektrometrom nije detektovao jonizovani molekularni kiseonik, na svom preletu Dione 7. aprila 2010. i 12. decembra 2011. 

Detaljnije na:

 Jet Propulsion Laboratory 

Cassini Solstice mission

Advertisements
 
Ostavite komentar

Objavljeno od strane na 18. avgusta 2015. in Astronomija

 

Maglina oko zvezde Betelgez

  betelgeuse-vs-solar-system Betelgezu,  crvenom superdžinu u sazvežđu Orion, pripada deseto mesto po sjajnosti svih zvezda na noćnom nebu Zemlje od koje je udaljen oko 700 sg. Sa prečnikom od 900 miliona km veći je od Sunca oko 650 puta. Gotovo je veličine orbite Jupitera – oko četiri i po puta je veći od prečnika Zemljine orbite.

   Pomoću VISIR instrumenta na Very Large Telescope (VLT), Južne evropske opservatorije, astronomi su videli složenu i svetlu maglinu oko zvezde Betelgez sa više detalja nego ranije. Struktura, koja podseća na plamen koji izlazi iz zvezde, širi svoj materijal u prostor.

  VLT slika prikazuje okolnu maglinu, koja je znatno veća od superdžina, proteže se na 60 milijardi km od povržine zvezde – što je oko 400 puta udaljenosti Zemlje od Sunca.
   Crveni superdivovi kao Betelgez predstavljaju jednu od poslednjih faza u životu masivne zvezde. U ovoj kratkotrajnoj fazi, zvezda povećava veličinu, i izbacuje materijal u prostor. Sa velikom stopom baca ogromne količine materijala u samo 10 000 godina.

Proces izbacivanja materijala iz zvezda poput Betelgeza uključuje dva fenomena. Prvi je stvaranje velikih perjanica gasa koji se širi u prostor oko zvezde. Drugi, iza perjanica gasa u atmosferi zvezde nastaju pokretni mehurovi – kao u vodi koja vri.

   Maglina se ne može videti u vidljivom svetlu. Nepravilan, krompirasti oblik ukazuje na to da zvezda ne izbacuje materijal na simetričan način. 
    Nova merenja pokazuju da se Betelgez od 1993. smanjio za 15%.

   Uzroci ove pojave mogu biti različiti. Oni koji očekuju eksploziju ove zvezde smatraju da je ovo ono poslednje skupljanje pred veliku eksploziju. Skloni pažljivom odmeravanju pojave uzrok smanjenja zapremine zvezde traže u njenoj rotaciji, nekoj lokalnoj nestabilnosti, normalnom pulsiranju pri premeštanju energije koju zvezda generiše a možda i prividu.
  Detaljinije…

 
Ostavite komentar

Objavljeno od strane na 16. avgusta 2015. in Astronomija

 

Osvajanje Svemira

Camera: DCS420A Serial #: 420-2040 Width: 1524 Height: 1012 Date: 11/24/97 Time: 11:39:45 DCS4XX Image FW Ver: 081596 TIFF Image Look: Product ---------------------- Counter: [88] ISO: 100 Aperture: F2.8 Shutter: 60 Lens (mm): 28 Exposure: M Program: Po Exp Comp: 0.0 Meter area: Mtrx Flash sync: Norm Drive mode: S Focus mode: S Focus area: Wide Distance: 3.4m

    Čovekovo osvajanje Svemira je počelo kada su Grčki filozofi počeli da broje zvezde, kada je Arhimed rekao: „Dajte mi tačku oslonca pa ću pomeriti celu Zemlju“, kada je Galilej video Jupiterove satelite, pege na Suncu i kratere na Mesecu, kada je Njutnu pala jabuka na glavu… Ali pravo osvajanje, kaže se počinje  kada se stupi nogom u neki prostor. Ljudskom rodu se to dogodilo, 4. oktobra 1957. Tada je SSSR lansirao Sputnjik 1, prvi veštački satelit oko Zemlje.  

    Samo 108 minuta, 12. aprila 1961. u maloj kapsuli zvanoj Vastok, u kojoj nije mogao ni glavu da okrene, sedeo je Jurij Gagarin, prvi kosmonaut SSSR- a, tada najveće države i prve kosmičke sile na planeti. Posle su  jedan po jedan odlazili drugi kosmonati. Danas u svemiru borave timovi astronauta – naučnika.

    Čovek je zakoračio i na drugo nebesko telo. Od 1969. do 1972. na Mesecu je boravilo ukupno 12 astronauta.

    Od 1999. godina u Internacionalnoj svemirskoj stanici  non stop boravi i po 10 članova posade. Saobraćanje između površine Zemlje i ISS je rutinska stvar. Danas se ne zna tačan broj veštačkih satelita oko Zemlje. Oko Merkura, Venere, Meseca, Marsa i Saturna su kružili ili kruže robotizovani orbiteri. Po površini Marsa šetaju roboti. Sonda Vojadžer 1 je već izvan granica Sunčevog sistema. Kosmička sonda Novi Hotizonti je 2015. prošla na 12 000km pored Plutona.
57771m   Iz minute u minut na Zemlju, sve ovo vreme stižu fotografije kratera na Merkuru, ledenih satelita Saturna i Jupitera, asteroida i ledenih glava kometa, vulkana IO-a, prstenova spoljašnjih planeta, Marsovog reljefa, eksplozija i magnetnih oluja na Suncu. Više hiljada satelita budno posmatra i skenira Zemlju. Skoro svaka civilizovana kuća na planeti može za nekoliko minuta da dobije podatke skoro sa svih čovekovih naprava u svemiru.

    Uočili smo vše od 2 000 planeta oko drugih zvezda. Ima ih i zemljolikih. Do kraja decenije imaćemo snimke njihovih diskova.

    Moćni teleskopi sa površine i sa različitih orbita oko Zemlje skeniraju duboki Svemir. Posmatramo Svemir u svim talasnim dužinama svetlosti. Od 2015 godine otkrivamo moćne događaje tako što detektujemo gravitacione talase. Pogled smo dobacili skoro do samog postanja. Vidimo objekte udaljene 13 milijardi svetlosnih godina. Shvatili smo da što dalje gledamo sve više gledamo u prošlost svoga sveta.

    A nema ni 100 godina kako smo otkrili galaksije. Do pre 100 godina smo još uvek stajali na broju od 6 000 zvezda, koje su još stari grčki astronomi izbrojali. Količina znanja o Svemiru nam se iz dana u dan eksponencijalno povećava.

    Na početku su u trci koja se zvala istraživanje Svemira učestvovale samo dve zemlje, SAD i SSSR. Danas samo u okviru Evropske  Svemirske Agencije (ESA) u istraživanju svemira učestvuje oko 30 zemalja. Značajnu ulogu imaju Kina, Japan, Indija

   picture1 Nove tehnologije koje je čovek razvijao za potrebe istraživanja kosmosa danas se uveliko koriste na Zemlji u svakodnevnom životu.
Poenta svakog koraka u istraživanju Svemira može da se iskaže čuvenom rečenicom koju je izgovorio Nil Armstrong, kada se kao prvi čovek spustio na Mesec: „Ovo je mali korak za čoveka ali veliki za čovečanstvo”

    Šta će ljudi na planeti Zemlji raditi i šta će znati kada budu obeležavali 100 godina od leta prvog čoveka u svemir?

 
1 komentar

Objavljeno od strane na 5. avgusta 2015. in Astronomija

 

Novi imidž Heliks magline

eso1205d

ESO/VISTA/J. Emerson. Acknowledgment: Cambridge Astronomical Survey Unit

        ESO – in VISTA teleskop, na Paranal opservatoriji u Čileu, je snimio novi imidž Heliks magline. Ova fotografija, snimljena u infracrvenom svetlu, otkriva niti hladnog nebularnog gasa koje se ne vide na slikama snimljenim u vidljivoj svetlosti.

     Univerzum neprestano isijava prema Zemlji mnoštvo informacija u vidu signala u širokom spektru svetlosti.  Atmosfera naše planete blokira većinu zračenja koje dolazi iz svemira, pa sve te poruke ne stižu do tla. Zbog toga ljudi moraju da postave teleskope izvan atmosfere da bi dobili kompletnu sliku kosmosa.
Mnoge poruke univerzuma prenosi  infracrveno svetlo koje naša atmosfera jako filtrira. Infracrveni talasi su predugi pa ih naše oči ne vide, ali ih naši neuroni osećaju kao toplotu. U svemiru svaki objekat koji ima temperaturu iznad 0 K ili -273,15 stepeni Celzijusa zrači infracrvene zrake.
Ove zrake može da hvata  NASA – in svemirski teleskop Spitzer koji na ovaj način doprinosi proučavanju: zvezda, formiranja planetarnih diskova, egzoplaneta, galaksija i porekla Univerzuma.

Heliks maglina je jedna od najbližih i najznačajnijih primera planetarne magline. Kataloški broj magline je NGC 7293, veoma je velika, ali i veoma slabog signala, kad se gleda kroz mali teleskop. 

    Nalazi se u sazvežđu Vodolije, oko 700 svetlosnih godina daleko od Zemlje. Formirana je u završnoj fazi života zvezde veličine našeg Sunca. U stanju kada ne može da zadrži svoje spoljne slojeve, zvezda polako baca ljuske gasa koji postaje maglina. Zvezda postaje beli patuljak. Vidi se kao mala plava tačka u centru slike.
Maglina je kompleksan objekat koji se sastoji od prašine, jonizovanog materijala i molekularnog gasa, koji blješti u jakom odsjaju ultraljubičastog svetla od centralne vruće zvezde.
Glavni prsten Heliksa je oko dve svetlosne godine u prečniku, što je otprilike polovina udaljenosti između Sunca i najbliže zvezde. Materijal iz magline se širi od zvezde do najmanje četiri svetlosne godine. Ovo je vidljivo u ovom infracrvenom pogledu, jer crveni molekularni gas može da se vidi preko cele slike.
Dok se vizuelno teško vidi, sjaj tankog širećeg gasa je lako snimljen posebnim detektorima Viste, koji su veoma osetljivi na infracrveno svetlo. Moćna vizija ESO-inog Vista teleskopa takođe otkriva fine strukture u prstenovima magline. Materijal pramenova i vlakna koje zrače iz centra i ceo pogled podseća na nebeski vatromet.
 Iako izgledaju mali, niti molekularnog vodonika, kao kometasti čvorovi,  veliki su kao naš solarni sistem. Danas je nejasno kako su kometasti čvorovi nastali.

This infrared image from NASA's Spitzer Space Telescope shows the Helix nebula, a cosmic starlet often photographed by amateur astronomers for its vivid colors and eerie resemblance to a giant eye.  The nebula, located about 700 light-years away in the constellation Aquarius, belongs to a class of objects called planetary nebulae. Discovered in the 18th century, these cosmic butterflies were named for their resemblance to gas-giant planets.  Planetary nebulae are actually the remains of stars that once looked a lot like our sun.  When sun-like stars die, they puff out their outer gaseous layers. These layers are heated by the hot core of the dead star, called a white dwarf, and shine with infrared and visible-light colors. Our own sun will blossom into a planetary nebula when it dies in about five billion years.  In Spitzer's infrared view of the Helix nebula, the eye looks more like that of a green monster's. Infrared light from the outer gaseous layers is represented in blues and greens. The white dwarf is visible as a tiny white dot in the center of the picture. The red color in the middle of the eye denotes the final layers of gas blown out when the star died.  The brighter red circle in the very center is the glow of a dusty disk circling the white dwarf (the disk itself is too small to be resolved). This dust, discovered by Spitzer's infrared heat-seeking vision, was most likely kicked up by comets that survived the death of their star. Before the star died, its comets and possibly planets would have orbited the star in an orderly fashion. But when the star blew off its outer layers, the icy bodies and outer planets would have been tossed about and into each other, resulting in an ongoing cosmic dust storm. Any inner planets in the system would have burned up or been swallowed as their dying star expanded.  The Helix nebula is one of only a few dead-star systems in which evidence for comet survivors has been found.  This image is made up of data from Spi

    Prvu infracrvenu sliku Heliks magline je napravio Svemirski teleskop Spitcer, još 2007.g. Podaci STSpitzer pokazuju centralnu zvezdu uronjenu u infracrveno svetlo koje isijava maglina. Modeli sugerišu da sjaj proizvodi disk odbačene prašine. Nebularni materijal je izbačen iz zvezde pre mnogo hiljada godina. Gro prašine može biti generisan od sudara unutar magline kao u Kajperovom pojasu našeg solarnog sistema ili Ortovom oblaku kometa. Formirana u dalekoj periferiji planetarnog sistema, tela nalik kometama bi inače preživela dramatični kasni stadijum evolucije zvezde.   

   Detaljnije na: ESONASA Spitzer Space Telescope

 
Ostavite komentar

Objavljeno od strane na 5. avgusta 2015. in Astronomija

 

Svetlost Encelada

planetfall-enceladus-vents

Kasinijev snimak, 25. decembar 2009. Credit: NASA/JPL-Caltech/Michael Benson/Kinetikon Pictures.

    Saturnov satelit Encelad svetli pozajmljenom svetlošću od svoje planete. Deo Encelada levo je osvetljen sunčevom svetlošću koja se reflektuje od planete Saturn. Sudeći po senkama na površini osvetljenje dolazi sa leve strane, što znači da je Saturn levo. Svetli četvrt na desnoj strani je jedini deo Encelada direktno osvetljen Suncem.

   Donji deo slike otkriva mlazeve ledenih kristala koji izbijaju kao gejziri iz unutrašnjosti.  Na osnovu podataka sa Kasinija, istraživači tvrde da se rezervoari vode u tečnom stanju nalaze samo nekoliko desetina metara ispod površine Encelada. Mlazevi izbijaju iz površinskih džepova tečne vode na temperaturi od 273 kelvina (0º C), iako Encelad ima površinsku temperaturu od oko 73 kelvina (-200º C).

    Ovo je važan korak u potrazi za vodom kao potencijalom za poreklo života izvan planete Zemlje. Takvi gotovo površinski rezervoari vode će biti mnogo pristupačniji nego, unutrašnji okean otkriven na Jupiterovom satelitu Evropa.

PIA08321

Credit: NASA/JPL/Space Science Institute

    Encelad je kao česma. Izbačeni materijal hrani Saturnov E prsten.Slika je snimljena Kasinijevom širokougaonom kamerom u vidljivoj svetlosti 15. septembra 2006. sa udaljenosti od oko 2,1 miliona km od Encelada.

    Detaljnije na: Photojournal

 
Ostavite komentar

Objavljeno od strane na 4. avgusta 2015. in Astronomija

 
 
%d bloggers like this: